Eskiden Alzheimer riskimizi azaltamayacağımızı düşünürdük. Bugün ise tablo değişti. Uzmanlar artık risk faktörlerinin önemli bir kısmının değiştirilebilir olduğunu belirtiyor… Yani bu biraz da kendi elimizde…
‘’Belki genlerimizi değiştiremeyiz ama yaşam tarzımızı değiştirerek bu riskimizi azaltabiliriz’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, beyin için faydalı ve zararlı etkenleri testler eşliğinde şöyle açıkladı:
Prof. Dr. Derya Uludüz
Bilişsel rezerv önemli
Hiç emeklilik hesabınızı düşündünüz mü? Her ay küçük küçük para yatırırsınız. Yıllar sonra o birikim size güvence olur.
Beyin de aynen böyledir. Her okuduğunuz kitap… Her öğrendiğiniz yeni bilgi… Her çözdüğünüz bulmaca… Her yeni dil… Her müzik aleti… Beyninizde sessizce birikmeye devam eder.
Buna bilişsel rezerv adını veriyoruz. Bu rezerv ne kadar fazlaysa, beyniniz yaşlanmaya karşı o kadar dirençli olur.
En büyük yanılgı: Bulmaca çözüyorum, beynimi koruyorum
Elbette bulmaca çözmek faydalıdır ama beynin asıl sevdiği şey zorlanmaktır.
Her gün bulmaca çözmek yerine; yeni bir enstrüman çalmak, farklı bir dil öğrenmek, yeni bir hobi edinmek, daha önce hiç gitmediğiniz bir yere gitmek çok daha güçlü bir egzersizdir. Çünkü beyin rutini değil, yeniliği sever.
Sigara sadece ciğerleri değil hafızayı da yakar
Sigarayı çoğu kişi akciğer kanseriyle ilişkilendiriyor. Oysa her sigara, beyni besleyen ince damarların da düşmanıdır.
Damarlar daraldıkça oksijen azalır. Oksijen azaldıkça beyin hücreleri sessizce yıpranmaya başlar. Hafızamız yalnızca nöronlardan oluşmaz. O nöronları besleyen damarlar da en az onlar kadar önemlidir.
Kendinizi test edin
Bugün beyniniz için hangisini yaptınız?
-Yeni bir şey öğrendim.
– 30 dakika yürüdüm.
-Sigara içmedim.
– Bir arkadaşımla sohbet ettim.
-İyi uyudum.
Kaçına evet dediniz?
Evet’leriniz çoksa beyninize iyilik, azsa kötülük ediyorsunuz.
Beynin düşmanları
– Hipertansiyon
– Diyabet
– Yüksek LDL kolesterol
– Sigara
– Hareketsizlik
– Obezite
Hepsi tedavi edilebilir. Hepsi kontrol altına alınabilir.
Yalnızlık sandığınızdan daha tehlikeli
İnsan beyni yalnız yaşamak için tasarlanmadı. Sohbet etmek, gülmek, tartışmak, birlikte üretmek. Bütün bunlar beynimizin egzersizidir. Uzun süre yalnız kalan kişilerde unutkanlığın daha sık görülmesinin nedenlerinden biri de budur. Telefon rehberinizde yüzlerce kişi olabilir ama gerçekten konuştuğunuz kaç kişi var?
İşitme kaybı sadece kulak problemi değildir
Televizyonun sesini sürekli artırıyor musunuz? Kalabalık ortamlarda konuşmaları anlamakta zorlanıyor musunuz?
Belki sorun yalnızca kulağınız değildir. İşitme kaybı yaşayan kişiler zamanla sohbetlerden uzaklaşabiliyor. Sosyal hayattan çekiliyor. Beyin daha az uyarılıyor. Bu nedenle işitme cihazı bazen yalnızca kulağa değil, hafızaya da yatırım olabilir.
Depresyonu hafife almayın
Beyin yalnızca düşüncelerimizden oluşmaz. Duygularımız da beynin biyolojisini şekillendirir. Uzun süren depresyon; hareketi azaltır, sosyal ilişkileri zayıflatır, uykuyu bozar, hafızayı olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle depresyon tedavisi yalnızca ruh sağlığı için değil, beyin sağlığı için de önemlidir.
Hareketsiz kalmayın
Egzersiz sadece kaslarımızı güçlendirmez. Beyni de güçlendirir. Yürüdüğünüzde; beyne giden kan akımı artar, yeni sinir bağlantıları oluşur, öğrenme ve hafızayla ilişkili bölgeler daha aktif çalışır. Bu yüzden yürüyüş aslında yalnızca bacak egzersizi değildir. Bir hafıza egzersizidir.
Damarlarınıza dikkat!
Yüksektansiyon, yüksek LDL kolesterol, şeker hastalığı… Bunların hepsini kalp hastalıklarıyla ilişkilendiriyoruz.
Oysa bu hastalıklar aynı zamanda beynin de düşmanıdır. Çünkü beynimiz vücudumuzdaki oksijenin yaklaşık beşte birini kullanır.
Damarlar zarar gördüğünde bundan en çok etkilenen organlardan biri beyindir. Bu nedenle tansiyon ilacınızı almak sadece kalbinizi değil, gelecekteki hafızanızı da korur.
Göz sağlığınızı
ihmal etmeyin
Görme kaybı yaşayan kişiler daha az dışarı çıkıyor. Daha az hareket ediyor. Daha az sosyalleşiyor. Beyin daha az uyarılıyor. Bu yüzden ihmal edilen bir katarakt ameliyatı ya da gözlük ihtiyacı, düşündüğümüzden daha büyük sonuçlar doğurabiliyor.
Bir kask hafızayı da korur
Bisiklet kullanırken… Motosiklete binerken… Kayak yaparken…
Kask takmak yalnızca o günü değil, yıllar sonrasını da koruyabilir.
Çünkü kafa travmaları ileri yaşta demans riskini artırabilen önemli etkenlerden biridir.
BEYİN SAĞLIĞI
Kendinizi test edin
Aşağıdakilerden kaç tanesi hayatınızda var?
-Düzenli egzersiz yapıyorum.
– Tansiyonumu kontrol ettiriyorum.
-LDL kolesterolümü biliyorum.
– Kan şekerimi takip ediyorum.
-Sigara kullanmıyorum.
– Haftada birkaç kez arkadaşlarımla görüşüyorum.
-İşitme ve göz kontrollerimi ihmal etmiyorum.
– Her yıl yeni bir şey öğreniyorum.
SONUÇ:
Ne kadar çok evet yanıtı varsa, beyninize yaptığınız yatırım da o kadar büyüktür.
Beyninize bugünden yatırım yapın
– Her gün 30 dakika yürüyün.
-Yeni bir şeyler öğrenin.
– Sigarayı bırakın.
-Tansiyonunuzu kontrol edin.
– LDL koles-terolünüzü düşürün.
-Kan şekerinizi iyi yönetin.
– İşitme ve görme kaybınızı ihmal etmeyin.
-Sosyal hayatın içinde kalın.
– Gülün.
-Üretin.
Çünkü beynimiz yalnızca yaşayan bir organ değildir. Kullandıkça gelişir, ihmal edilince zayıflar. Yeni şeyler öğrendikçe yeni bağlantılar kurar. Öğrenmeyi bıraktığında ise bu bağlantılar yavaş yavaş kaybolmaya başlar.
