Hakan Kaplan 
Kamboçya, savaş döneminde mayınları tespit ederek binlerce insanın hayatını kurtaran Afrika dev keseli sıçan Magawa’nın anısını yaşatmak için yedi metrelik etkileyici bir heykel dikti. Magawa’nın yontulmuş heykelinin açılışı, 4 Nisan Uluslararası Mayın Farkındalığı ve Mayın Temizleme Yardımı Günü’nde Siem Reap’te gerçekleştirilen bir törenle yapıldı. Törene hükümet yetkilileri ve mayın patlamalarından zarar gören vatandaşlar katıldı.
**Kahraman Sıçan Magawa’nın Başarısı**
Magawa, 2013 yılında Tanzanya’nın Morogoro kentindeki Sokoine Tarım Üniversitesi’nde bulunan APOPO (Kişiye Karşı Kara Mayını Temizleme Ürün Geliştirme) merkezinde dünyaya geldi. “Kahraman Sıçan” programında eğitilerek kara mayınlarını koklayabilen bir yetenek kazandı ve 2016 yılında Kamboçya’nın Siem Reap kentine gönderildi. 2016’dan 2021’e kadar olan kariyeri boyunca 22,5 hektardan fazla araziyi tarayan Magawa, 71 kara mayını ve 38 adet patlamamış mühimmat tespit etti.
Magawa, metal dedektörlerini yanıltan hurda metalleri görmezden gelerek doğrudan patlayıcılardaki TNT’yi koklayacak şekilde eğitildi. Hafif vücut yapısı sayesinde mayınları patlatmadan üzerinden geçebiliyor ve bir tenis kortu büyüklüğündeki alanı yalnızca 20 dakikada tarayabiliyordu. Mayın tespit ettiğinde yüzeyi tırmalayarak eğitmenlerini uyarıyor ve karşılığında fıstık ya da muz dilimi alıyordu.
**Kamboçya’daki Mayın Sorunu**
1960’larda başlayan Vietnam Savaşı ve ardından gelen çatışmalar, Kamboçya’nın topraklarını milyonlarca kara mayınıyla doldurdu. Güneydoğu Asya’daki bu ülke, kişi başına düşen mayın kaynaklı uzuv kaybında dünya genelinde birinci sırada yer alıyor. APOPO verilerine göre, 40 binden fazla Kamboçyalı mayın patlamaları sonucu uzuvlarını kaybetti. Ülkenin patlayıcılardan arındırılması için yürütülen çalışmalar, büyük çaplı uluslararası projelerle destekleniyor. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, 1992 yılından bu yana 1.300 mil kareden fazla alanın savaş artığı patlayıcılardan temizlendiğini duyurdu. Magawa gibi eğitimli hayvanlar, bu çabanın önemli bir parçası haline geldi.
**Altın Madalyalı İlk Sıçan**
Magawa, 25 Eylül 2020’de Hasta Hayvanlar İçin Halk Dispanseri’nden (PDSA) cesaret altın nişanını alan ilk sıçan oldu. Nişanı aldığı dönemde APOPO tarihinin en başarılı mayın avcısıydı. Kamboçya’daki program yöneticisi, onu “son derece istisnai bir sıçan” olarak tanımladı. Haziran 2021’de yaşlılığı nedeniyle emekliye ayrılan Magawa, emeklilik öncesinde yeni göreve başlayan 20 sıçana rehberlik etti. Muz ve fıstık atıştırarak geçirdiği günlerin ardından Ocak 2022’de huzur içinde 8 yaşında hayatını kaybetti.
APOPO, Magawa’nın ölümünün ardından yaptığı açıklamada, onun Kamboçya’daki toplulukların hayatlarını, çalışmalarını ve oyunlarını uzuv kaybı korkusu olmadan sürdürebilmelerine yardımcı olduğunu vurguladı. Program yöneticisi Michael Raine, Magawa’yı meraklı, son derece sakin ve çalışkan bir sıçan olarak tanımladı.
**2030 Hedefi: Mayınsız Kamboçya**
Siem Reap’teki heykel, Kamboçyalı sanatçılar tarafından taştan yontuldu ve Magawa’yı ayakta, boynunda altın madalyasıyla tasvir ediyor. Kamboçya, 2030 yılına kadar mayınlardan tamamen arınma hedefi taşıyor. Magawa’nın izinden giden Ronin adlı sıçan ise 2025’te en fazla mayın tespit eden sıçan olarak Guinness Dünya Rekoru kırdı.
